ถ้า "ส้ม" ไม่ได้มีสีส้ม เราจะยังเรียกมันว่า "ส้ม" อยู่ไหม?
แฮมแฮม: (ยืนเกาะขอบลังไม้) "นี่ลุงชม...
ถามจริง ถ้าวันหนึ่งเจ้าลูกกลมๆ พวกนี้มันเปลี่ยนเป็นสีฟ้า ลุงจะยังเรียกมันว่า 'ส้ม' อยู่ป่ะ?"
ลุงชม: (หยุดคัดส้มแล้วหันมามอง) "อ้าว
ไอ้หนู ก็มันคือส้ม จะให้ข้าเรียกว่าอะไรล่ะ? มะนาวเหรอ?
หรือจะให้เรียกว่า 'ฟ้า'?"
แฮมแฮม: "ก็ชื่อมันมาจากสีไม่ใช่เหรอ?
ภาษาอังกฤษยังเรียก Orange เลย
ถ้ามันเขียวคนเขาก็เรียก 'ส้มเขียวหวาน' แต่นี่ถ้ามันไม่มีความส้มเหลืออยู่เลย... คำว่า 'ส้ม'
มันจะยังมีความหมายอะไรอีกล่ะลุง?"
ลุงชม: (หัวเราะหึๆ) "แกมองตื้นไปแฮมแฮม
ภาษาคือสมมติ แต่รสชาติคือของจริง ต่อให้มันสีม่วงเหมือนกะปิ
แต่พอกัดเข้าไปแล้วน้ำหวานฉ่ำ กลิ่นตีขึ้นจมูกแบบนี้ ข้าก็ยังเรียกมันว่าส้มอยู่ดี
เพราะ 'ความเป็นส้ม' มันไม่ได้อยู่ที่เปลือก
แต่มันอยู่ที่เนื้อใน"
แฮมแฮม: "โห ลุงคมจัด!
แต่มันจะไม่สับสนเหรอ? สมมติผมสั่งน้ำส้ม
แล้วลุงยื่นน้ำสีดำปี๋มาให้ ผมคงคิดว่าลุงเอาน้ำซีอิ๊วมาหลอกขายผมแน่ๆ
จินตนาการมันผูกติดกับชื่อไปแล้วนะลุง"
ลุงชม: "นั่นแหละคือประเด็น คนเรายึดติดกับ
'ชื่อเรียก' จนลืม 'แก่น' ของมัน ถ้าวันหนึ่งเราเรียกส้มว่า 'วงกลมหมายเลข 1' มันก็ยังอร่อยเหมือนเดิม
ความจริงของมันไม่ได้เปลี่ยนไปตามปากคนเรียกหรอก"
แฮมแฮม: "งั้นถ้าผมเปลี่ยนชื่อจาก 'แฮมแฮม' เป็น 'เสือโคร่ง'
ลุงจะกลัวผมไหม?"
ลุงชม: "ข้าจะขำแกมากกว่าสิ! เอ้า...
มัวแต่ปรัชญา เอา 'ส้มสีส้ม' ไปกินสักกลีบไป
จะได้เลิกถามมาก!"
ป้ายชื่อและแก่นแท้ที่อยู่เหนือการมองเห็น
เมื่อเราตั้งคำถามว่า “ถ้าส้มไม่ได้มีสีส้ม เราจะยังเรียกมันว่าส้มอยู่ไหม” คำถามนี้ดูเหมือนจะเป็นเพียงการเล่นคำธรรมดา แต่จริง ๆ แล้วมันแตะไปถึงสิ่งสำคัญอย่างหนึ่งของมนุษย์ นั่นคือวิธีที่เราใช้ “ชื่อเรียก” เพื่อทำความเข้าใจโลก
มนุษย์ไม่สามารถรับรู้โลกทั้งหมดแบบตรงไปตรงมาได้ เราจึงสร้างระบบของภาษาและป้ายชื่อขึ้นมาเพื่อจัดหมวดหมู่สิ่งต่าง ๆ รอบตัว เมื่อเราได้ยินคำว่า “ส้ม” สมองจะเชื่อมโยงทันทีถึงผลไม้ทรงกลม เปลือกขรุขระ รสเปรี้ยวหวาน และสีส้มสด แต่ในความเป็นจริง สิ่งเหล่านี้ไม่ได้ผูกติดกันโดยธรรมชาติ มันเป็นเพียงข้อตกลงร่วมกันของผู้คนในสังคม
หากวันหนึ่งส้มเกิดเปลี่ยนเป็นสีฟ้า สีม่วง หรือแม้แต่สีดำ ตัวผลไม้ไม่ได้เปลี่ยนสารอาหาร ไม่ได้เปลี่ยนรสชาติ และไม่ได้เปลี่ยนโครงสร้างภายใน แต่สิ่งที่อาจเปลี่ยนก่อนคือ “ความรู้สึกของคนที่มองมัน” เพราะมนุษย์มักเชื่อมโยงภาพที่เห็นกับความคาดหวังที่เคยเรียนรู้มา
ปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นตลอดเวลาในชีวิตประจำวัน เรามักตัดสินคนจากชื่อ อาชีพ ตำแหน่ง หรือภาพลักษณ์ภายนอกก่อนที่จะรู้จักตัวตนจริง ๆ ของเขา คำบางคำจึงกลายเป็นเหมือนป้ายที่แปะไว้บนสิ่งต่าง ๆ และบางครั้งป้ายเหล่านั้นก็ทรงพลังกว่าความจริงเสียอีก
แต่ถ้ามองลึกลงไป สิ่งที่สำคัญจริง ๆ มักไม่ได้อยู่ที่ป้ายชื่อเหล่านั้น สิ่งที่ทำให้ส้มเป็นส้มไม่ใช่เพราะมันถูกเรียกว่า “ส้ม” แต่เป็นเพราะสิ่งที่อยู่ภายในมัน—รสชาติ กลิ่น และประสบการณ์ที่ผู้คนได้รับเมื่อกินมันเข้าไป
ในทำนองเดียวกัน ตัวตนของคนเราก็ไม่ได้ถูกกำหนดด้วยคำเรียกเพียงคำเดียว คนคนหนึ่งอาจถูกเรียกว่าเก่งหรือไม่เก่ง สำเร็จหรือล้มเหลว ดีหรือไม่ดี แต่คำเหล่านี้เป็นเพียงมุมมองของผู้ที่มองเห็นในช่วงเวลาหนึ่งเท่านั้น ไม่ใช่ความจริงทั้งหมดของชีวิตคนคนนั้น
คำถามเรื่อง “ส้มที่ไม่ใช่สีส้ม” จึงเหมือนการชวนให้เราถอยออกมามองโลกอีกมุมหนึ่ง มันเตือนว่าในหลายครั้งเราอาจกำลังสับสนระหว่าง “ป้ายชื่อ” กับ “ตัวตนจริง” ของสิ่งต่าง ๆ
และบางที เมื่อเราปล่อยวางจากการยึดติดกับชื่อเรียกหรือภาพลักษณ์ภายนอก เราอาจเริ่มเห็นสิ่งที่อยู่ข้างในได้ชัดขึ้น เหมือนกับการปอกเปลือกส้มออกทีละชั้น จนในที่สุดเราก็พบว่าแก่นแท้ของมันไม่ได้ขึ้นอยู่กับสีของเปลือกเลย แต่ขึ้นอยู่กับสิ่งที่ซ่อนอยู่ภายในต่างหาก
บทสรุป: ทำไม "ส้ม" จะยังคงเป็น
"ส้ม" ตลอดไป
คำถามที่ว่าเราจะยังเรียกมันว่าส้มไหม
เพราะไม่ว่ามันจะสีอะไร เวลากัดเข้าไปแล้วรสชาติยังเหมือนเดิม เราก็คงยังเรียกมันว่าส้มอยู่ดี
บางทีสิ่งที่เปลี่ยนไปอาจไม่ใช่ผลไม้แต่อาจเป็นแค่สายตาของคนที่มองมัน
หากวันหนึ่งส้มกลายเป็นสีดำ สีฟ้า
หรือไร้สี ความหมายของคำว่า "ส้ม"
จะขยายขอบเขตไปไกลกว่าเรื่องของจักษุสัมผัส มันจะกลายเป็นคำเรียกที่สื่อถึง
"รสชาติและจิตวิญญาณ" แทน เหมือนที่เรายังเรียก "แผ่นเสียง"
ว่าแผ่นเสียง แม้ในปัจจุบันมันจะกลายเป็นไฟล์ดิจิทัลที่มองไม่เห็นตัวตนไปแล้วก็ตาม
สุดท้ายแล้ว ส้มจะยังเป็นส้ม
ไม่ใช่เพราะมันมีสีส้ม แต่เป็นเพราะเราในฐานะ "ผู้สังเกต" ยังคงให้คุณค่ากับสิ่งที่อยู่ข้างในเปลือกนั้นมากกว่าสิ่งที่ตาเห็น
เหมือนที่ลุงชมพยายามจะบอกแฮมแฮมนั่นเอง
ความคิดเห็น
แสดงความคิดเห็น