เมื่อ "คนโกหก" กลายเป็น "คนดี" ในสายตาเรา? เจาะลึกจิตวิทยาการพูดปดเพื่อสังคม
บางครั้งการพูดความจริงทั้งหมด ก็อาจทำให้คุณดูเป็นตัวร้ายในสายตาคนอื่นได้เหมือนกัน"
เอาเข้าจริงแล้ว ตั้งแต่เด็กเราถูกสอนมาเสมอว่า "ห้ามโกหก" ใครโกหกคือคนไม่ดี เป็นคนคบไม่ได้ แต่ลองนึกภาพตามนะครับ ถ้าเพื่อนสนิทเดินมาถามคุณว่า "แก... ชุดนี้ฉันใส่แล้วดูอ้วนไหม?" ทั้งที่ความจริงคือมันดูไม่จืดเลย แต่เพื่อนกำลังจะขึ้นเวทีสำคัญในอีก 5 นาทีข้างหน้า คุณจะตอบว่าอะไร?
ระหว่าง "อ้วนมาก เปลี่ยนเถอะ" (ความจริงที่ทำลายความมั่นใจ) กับ "ดูดีแล้วแก มั่นใจเข้าไว้!" (คำโกหกสีขาวที่ช่วยให้งานผ่านไปได้)
งานวิจัยจากวารสาร British Journal of Social Psychology ที่ตีพิมพ์ใน Nautilus ได้เปิดเผยแง่มุมที่น่าสนใจว่า ในบางสถานการณ์ "คนโกหกกลับถูกมองว่ามีจริยธรรมสูงกว่าคนพูดความจริง" เสียอีก!
ทำไมสมองและหัวใจของเราถึงยอมรับ "คำลวง" ได้มากกว่า "ความจริง"
งานวิจัยเผย: ทำไมเราถึงเทใจให้ "คนโกหกที่ใจดี"
ทีมนักวิจัยนำโดย Katarzyna Cantarero ได้ทำการทดลองที่น่าสนใจมากครับ เขาจำลองสถานการณ์การทำอาหาร โดยมีกุ๊กสองคนคือ เคทและ เอมี่ ทั้งคู่ทำอาหารออกมาได้ "แย่มาก" เหมือนกัน
แต่จุดที่ต่างกันคือ ทัศนคติ ครับ:
เคท: เป็นพวกบ้าพลัง ยินดีรับคำติชมเพื่อเอาไปพัฒนาตัวเอง (Growth Mindset เต็มร้อย)
เอมี่: เป็นคนอ่อนไหวง่าย จิตใจเปราะบาง การโดนวิจารณ์แรงๆ อาจทำให้เธอเสียศูนย์ไปเลย
เมื่อให้กลุ่มตัวอย่างประเมิน "ผู้ให้คะแนน" ที่ตัดสินใจโกหกเพื่อถนอมน้ำใจเอมี่ ผลปรากฏว่า คนส่วนใหญ่ให้คะแนนผู้ที่โกหกว่า "เป็นคนมีศีลธรรมสูงกว่า" คนที่พูดความจริงใส่หน้าเอมี่ตรงๆ ครับ!
เมื่อ "ความเมตตา" ชนะ "ความยุติธรรม"
ทำไมถึงเป็นแบบนั้น? บอกเลยว่านี่คือประเด็นที่คนทั่วไปมักพลาดไปครับ เรามักคิดว่าความซื่อสัตย์คือไม้บรรทัดที่วัดความเป็นคนดี แต่ในทางจิตวิทยา "ความเมตตา" บ่อยครั้งมีน้ำหนักมากกว่า "ความยุติธรรม"
ในมุมมองของผู้สังเกตการณ์ การที่ใครสักคนยอม "ลดทอนความจริง" เพื่อไม่ให้คนอื่นต้องเจ็บปวด มันแสดงถึง Care Foundation หรือพื้นฐานความใส่ใจเพื่อนมนุษย์ ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่สังคมให้ค่าสูงมากครับ
ลองนึกภาพตามนะครับ: หากคุณเห็นหัวหน้าด่าน้องฝึกงานที่กำลังร้องไห้อยู่กลางออฟฟิศว่า "งานคุณมันขยะชัดๆ" แม้หัวหน้าจะพูดความจริงเรื่องคุณภาพงาน แต่คุณจะรู้สึกยังไงครับ? คุณคงไม่คิดว่าหัวหน้าคนนี้ "มีศีลธรรม" ใช่ไหมล่ะ? กลับกัน ถ้าเขาเลี่ยงไปบอกว่า "พยายามได้ดีแล้วนะ เดี๋ยวมาปรับจุดนี้กันหน่อย" คุณจะรู้สึกว่าเขาเป็นผู้นำที่มีเมตตากว่ามาก
มุมมองส่วนตัวที่ผมสังเกตเห็นในสังคมไทย
บอกเลยว่าเรื่องนี้ "เป็นดาบสองคม" ครับ
ข้อสังเกตที่ผมมักเห็นคนพลาดบ่อยๆ คือการแยกไม่ออกระหว่าง "การโกหกเพื่อเขา" กับ "การโกหกเพื่อเรา"
เพื่อเขา เราโกหกเพราะรู้ว่าความจริง ณ ตอนนั้นไม่มีประโยชน์ และจะทำลายจิตใจเขา (เช่น ชมคนป่วยว่าหน้าตาสดใสขึ้น)
เพื่อเรา เราโกหกเพราะ "ไม่อยากปะทะ" หรือ "ขี้เกียจฟังเขาบ่น" อันนี้ไม่ใช่การมีศีลธรรมนะครับ แต่มันคือการเลี่ยงปัญหา
ในสังคมไทยที่มีวัฒนธรรม "เกรงใจ" สูงมาก บางครั้งเราก็ใช้ Prosocial Lies กันจนเป็นนิสัย จนบางทีมันไปขัดขวางการพัฒนา ของคนอื่นได้เหมือนกัน นี่คือจุดที่ต้องระวังให้ดีครับ
ผมเองก็เคยอยู่ในสถานการณ์ที่ต้องเลือกระหว่างพูดตรง ๆ กับรักษาความรู้สึกของอีกฝ่าย และยอมรับว่าบางครั้งการเลือกคำพูดให้เหมาะกับจังหวะของสถานการณ์นั้น ก็สำคัญพอ ๆ กับความจริงนั้นแหละ
ความย้อนแย้งที่น่าตลก: เราอยากให้คนอื่นโกหก แต่เราอยากฟังความจริง?
นี่คือจุดหักมุมที่สุดของงานวิจัยชิ้นนี้ครับ! แม้ว่าเราจะประเมินว่า "คนโกหกเพื่อคนอื่น" ดูเป็นคนดี แต่เมื่อถามกลุ่มตัวอย่างว่า "ถ้าเป็นตัวคุณเอง คุณอยากได้ผู้ประเมินแบบไหน?"
ปรากฏว่า 70% เลือกคนที่พูดความจริงตรงๆ
นี่คือ "Double Standard" เล็กๆ ในใจมนุษย์เราครับ:
มองคนอื่น: "แหม... เขาช่างเป็นคนดีจังที่ช่วยถนอมน้ำใจเพื่อน"
มองตัวเอง: "อย่ามาหลอกฉันนะ ฉันอยากรู้ความจริงเพื่อจะได้เอาไปปรับปรุง!"
นั่นแปลว่า ลึกๆ แล้วเราทุกคนกลัวการถูกโดดเดี่ยวจากความจริง เราไม่อยากเป็น "คนสุดท้ายที่รู้ตัว" ว่าตัวเองทำได้ไม่ดีพอ
บทสรุปฉบับแฮมแฮม: แล้วเราควรจะเลือกทางไหนดี?
อ่านมาถึงตรงนี้ หลายคนอาจจะเริ่มสับสนว่า "ตกลงจะให้ผมพูดตรงหรือให้ผมโกหกกันแน่?"
เอาเข้าจริงแล้ว ผมขอ "ฟันธง" แบบนี้ครับ: ความจริงเป็นสิ่งไม่ตาย แต่ความจริงที่ผิดที่ผิดเวลาอาจฆ่าความสัมพันธ์ได้
คำแนะนำที่ผมอยากให้คุณลองไปปรับใช้คือ:
ประเมินผู้รับสาร: เขาเป็นคนแบบ "เคท" (ต้องการความจริงเพื่อพัฒนา) หรือ "เอมี่" (ต้องการกำลังใจในภาวะเปราะบาง)?
ประเมินกาลเทศะ: ความจริงนี้มีประโยชน์ ณ วินาทีนั้นไหม? ถ้าเพื่อนกำลังจะขึ้นเวที ให้คำโกหกที่เป็นแรงผลักดันไปก่อน แล้วค่อยหาเวลา "พูดความจริงอย่างละมุนละไม" ในวันหลัง
ใช้สูตร "Sandwich Feedback": เริ่มด้วยเรื่องดี (โกหกขาวๆ บ้างก็ได้) -> ใส่ความจริงที่ต้องปรับปรุง -> ตบท้ายด้วยการให้กำลังใจ
การเป็น Content Creator หรือมนุษย์ที่อยู่ในสังคม สิ่งสำคัญที่สุดไม่ใช่การเลือกระหว่าง "ขาว" หรือ "ดำ" แต่คือการเลือกเฉดสี "เทา" ที่มีความเป็นมนุษย์และเมตตาอยู่มากที่สุดครับ
References:
ความคิดเห็น
แสดงความคิดเห็น